Dział Pieczy Zastępczej

Dział Pieczy Zastępczej przy Centrum Usług Społecznych  (CUS) w Łomży realizuje zadania  organizatora rodzinnej pieczy zastępczej oraz prowadzi pracę z rodziną  biologiczną poprzez  wsparcie asystenta rodziny. DPZ organizuje pieczę zastępczą  dla dzieci które  z różnych powodów nie mogą być wychowywane przez swoje biologiczne rodziny oraz pracuje z  rodzinami niewydolnymi wychowawczo, opiekuńczo,  w kryzysie,  w których dobro dziecka jest zagrożone.  

 

W ramach swojej działalności Dział Pieczy Zastępczej wykonuje szereg ważnych zadań:

1. Organaizacja rodzinnej pieczy zastępczej (art 76 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemu pieczy zastępczej).

1) prowadzi nabór kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub rodzinnego domu dziecka;

2) kwalifikuje osoby kandydujące do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka oraz wydaje zaświadczenia kwalifikacyjne zawierające potwierdzenie ukończenia szkolenia, opinię o spełnianiu warunków i ocenę predyspozycji do sprawowania pieczy zastępczej;

3) organizuje szkolenia dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka; (Dział Pieczy Zastępczej szkoli Programem PRIDE Towarzystwa Nasz Dom, posiadającym licencje MRiPS);

4) zapewnia badania psychologiczne kandydatom do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka oraz rodzinom zastępczym i osobom prowadzącym rodzinny dom dziecka;

5) organizuje szkolenia dla kandydatów do pełnienia funkcji dyrektora placówki opiekuńczo - wychowawczej typu rodzinnego, wydawanie świadectw ukończenia tych szkoleń oraz opinii dotyczącej predyspozycji do pełnienia funkcji dyrektora  i wychowawcy w placówce opiekuńczo – wychowawczej typu rodzinnego, jeżeli będą chętni do prowadzenia takiej placówki;

6) zapewnia rodzinom zastępczym oraz prowadzącym rodzinne domy dziecka szkoleń mających na celu podnoszenie ich kwalifikacji, biorąc pod uwagę ich potrzeby;

7) zapewnia pomoc i wsparcie osobom sprawującym rodzinną pieczę zastępczą,   w szczególności             w ramach grup wsparcia oraz rodzin pomocowych;

8) organizuje dla rodzin zastępczych oraz prowadzącym rodzinne domy dziecka pomocy wolontariuszy;

9) współpracuje ze środowiskiem lokalnym, w szczególności z powiatowym centrum pomocy rodzinie, ośrodkiem pomocy społecznej, centrami usług społecznych, sądami i ich organami pomocniczymi, instytucjami oświatowymi, podmiotami leczniczymi, a także kościołami  i związkami wyznaniowymi oraz z organizacjami społecznymi;

10) prowadzi poradnictwo i terapie dla osób sprawujących rodzinną pieczę zastępczą i ich dzieci oraz dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej;

11) zapewnia pomoc prawną osobom sprawującym rodzinną pieczę zastępczą, w szczególności                 w zakresie prawa rodzinnego;

12)  dokonuje okresowej oceny sytuacji dzieci przebywających w rodzinnej pieczy zastępczej;

13) prowadzi działalność diagnostyczno-konsultacyjną, której celem jest pozyskiwanie, szkolenie i kwalifikowanie osób zgłaszających gotowość do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej oraz prowadzenia rodzinnego domu dziecka o ile będą chętni do prowadzenia tej formy opieki zastępczej, a także szkoli i wspiera psychologiczno-pedagogicznie osoby sprawujące rodzinną pieczę zastępczą oraz rodziców dzieci objętych tą pieczą;

14) przeprowadza badania pedagogiczne i psychologiczne oraz analizę, o której mowa w art. 42 ust. 7, dotyczących kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka;

15) zapewnia rodzinom zastępczym zawodowym i niezawodowym oraz prowadzącym rodzinne domy dziecka poradnictwa, które ma na celu zachowanie i wzmocnienie ich kompetencji oraz przeciwdziałanie zjawisku wypalenia zawodowego;

16) zapewnia koordynatorom rodzinnej pieczy zastępczej szkoleń mających na celu podnoszenie ich kwalifikacji;

17) przedstawia Prezydentowi i Radzie Miasta coroczne sprawozdanie z efektów pracy;

18) zgłasza do ośrodków adopcyjnych informacji o dzieciach z uregulowaną sytuacją prawną, w celu poszukiwania dla nich rodzin przysposabiających;

19) organizuje opiekę nad dzieckiem, w przypadku, gdy rodzina zastępcza albo prowadzący rodzinny dom dziecka okresowo nie może sprawować opieki,  w szczególności z powodów zdrowotnych lub losowych albo zaplanowanego wypoczynku.

20) prowadzi rejestr, o którym mowa w art. 38d Ustawy z dnia 7 października 2022 r.,  o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw ich aktualizację                      i usuwanie.

Formami rodzinnej pieczy zastępczej są:

1) rodzina zastępcza:

1. a) spokrewniona,
2. b) niezawodowa,
3. c) zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna,
   2) rodzinny dom dziecka

     Rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca                   w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej.

      Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

       Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

        Rodzina zastępcza oraz prowadzący rodzinny dom dziecka zapewniają dziecku całodobową opiekę i wychowanie.

        Z rodzinami zastępczymi spokrewnionymi, niezawodowymi i zawodowymi współpracują koordynatorzy rodzinnej pieczy zastępczej, którego wyznacza rodzinie organizator rodzinnej pieczy zastępczej, po zasięgnięciu opinii odpowiednio rodziny zastępczej.

        Dział ten ma na celu zapewnienie dzieciom  odpowiednich warunków do prawidłowego rozwoju, bezpieczeństwa oraz wsparcia emocjonalnego, które nie zostały im zapewnione  w rodzinie biologicznej.

 Proces kwalifikowania kandydatów na rodzinę zastępczą                                                                            

     Dział Pieczy Zastępczej jako organizator  rodzinnej pieczy zastępczej w Łomży ma za zadanie przygotować  rodziny do pełnienia roli opiekunów zastępczych. Weryfikuje  kandydatów na rodzinę zastępczą spełniającą  wymagania określone w art. 42  ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej  tj.:

1)   dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej;

2)  nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona;

3)  wypełniają obowiązek alimentacyjny – w przypadku, gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego;

4)   nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych;

5)   są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone:

1. a) zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2021r. poz. 1050), oraz
2. b) opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej wystawioną przez psychologa.

6)   przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny;

7)  zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym:

1. a) rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego,
2. b) właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań,
3. c) wypoczynku i organizacji czasu wolnego.

8)  nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym.

2. Pełnienie funkcji rodziny zastępczej niezawodowej lub zawodowej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo.
3. W przypadku rodziny zastępczej niezawodowej co najmniej jedna osoba tworząca
   tę rodzinę musi posiadać stałe źródło dochodu.

     W/w wymagania ustala DPZ  na podstawie przeprowadzonej  analizy sytuacji osobistej, rodzinnej         i majątkowej.

      Opinię o posiadaniu predyspozycji i  motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej sporządza psycholog zatrudniony w CUS w Łomży.

        Osoby ubiegające się o pełnienie funkcji rodziny zastępczej, zgłaszają się do kierownika Działu Pieczy Zastępczej lub koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej  osobiście lub telefonicznie w celu uzyskania  informacji na temat rodzinnej pieczy zastępczej. Kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej składają wniosek o rozpoczęcie wstępnej procedury kwalifikacji na rodzinę zastępczą, zostają zobowiązani do złożenia oświadczeń i dokumentów, co jest warunkiem przystąpienia do kolejnych etapów kwalifikacji. Podstawa prawna: art. 42  ustawy z dnia  9 czerwca 2011r.  o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U z 2025 poz. 49 z póź.  zm.).     Po złożeniu  dokumentów,  koordynatorzy rodzinnej pieczy zastępczej przeprowadzają wywiad w miejscu zamieszkania kandydatów w celu bliższego poznania rodziny,  ustaleniu ich warunków bytowych,  mieszkaniowych oraz sytuacji rodzinnej.

        Po otrzymaniu pozytywnej wstępnej kwalifikacji, zgodnie z art. 43  ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U z 2025 poz. 49 z późń.  zm.) kandydat  jest kierowany na szkolenie, które prowadzone jest  przez certyfikowanych trenerów w DPZ.

      Szkolenie kandydatów na rodzinę zastępczą prowadzone jest licencjonowanym  programem  „PRIDE – Rodzinna Piecza Zastępcza 2020”  zatwierdzonym decyzją Ministra Rodziny Pracy  i  Polityki Społecznej. Sesje szkoleniowe odbywają się w grupach, w liczbie godzin wynikających z założeń programowych i są prowadzone metodą warsztatową.  DPZ jako organizator rodzinnej pieczy zastępczej zapewnia kandydatom materiały szkoleniowe oraz zapewnia możliwość odbycia                       10 godzinnych praktyk w zawodowych rodzinach zastępczych na terenie Łomży. Po zakończeniu szkolenia uczestnicy otrzymują  świadectwo ukończenia szkolenia  niezbędne do otrzymania kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.

        Diagnoza psychologiczno-pedagogiczna, ukończenie szkolenia i zgromadzenie wymaganych  ustawą  dokumentów kandydatów na opiekunów zastępczych jest podstawą do wydania zaświadczenia kwalifikacyjnego uprawniającego do ubiegania  się o status rodziny zastępczej niezawodowej                            które na wniosek rodziny wydaje DPZ.   

2. Wsparcie rodziny z problemami – asystent rodziny

      Dział  Pieczy  Zastępczej  realizuje zadania gminy w zakresie pracy z rodziną naturalną, wynikające     z Ustawy z dnia 9 czerwca 2011r.   wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zatrudnienie asystenta rodziny od 2015r.  jest  obligatoryjnym zadaniem gminy.  Praca asystenta rodziny jest wykonywana w ramach stosunku pracy w systemie zadaniowego czasu pracy. 

       Asystent rodziny pracuje z rodzinami niewydolnymi wychowawczo, opiekuńczo,  w kryzysie,  zgłoszonymi przez pracownika socjalnego z Działu Pracy Środowiskowej z Centrum Usług Społecznych w Łomży,  Sądu Rodzinnego lub kuratora sądowego.  Mnogość nakładających się w niektórych rodzinach niekorzystnych zjawisk m.in. bezrobocie, ubóstwo,  bezradność  w opiece nad dziećmi, uzależnienia            i przemoc powoduje, że nie są one w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudności i wymagają zwiększonego wsparcia służb społecznych, zwłaszcza gdy mają trudności w realizacji ról rodzicielskich, a dzieci zagrożone są umieszczeniem w pieczy zastępczej.

          Asystent rodziny pracuje również z rodzinami, których dzieci przebywają w pieczy zastępczej, aby przez proces  naprawczy rodziny umożliwić ich powrót do domu rodzinnego. Pracę z rodziną kontynuuje również po powrocie dzieci  do domu rodzinnego.

Do zadań asystenta rodziny zgodnie z art. 15 Ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny                 i systemie pieczy zastępczej należy w szczególności:

1) opracowanie i realizacja planu pracy  z rodziną we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji         z pracownikiem socjalnym;

2) opracowanie, we współpracy z członkami rodziny i koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej, planu pracy z rodziną, który jest skoordynowany z planem pomocy dziecku umieszczonemu w pieczy zastępczej;

3) udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;

4) udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych;

5) udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów psychologicznych;

6) udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów wychowawczych z dziećmi;

7) wspieranie aktywności społecznej rodzin;

8) motywowanie członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych;

9) udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej;

10) motywowanie do udziału w zajęciach grupowych dla rodziców, mających na celu kształtowanie prawidłowych wzorców rodzicielskich i umiejętności psychospołecznych;

11) udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych;

11a) udzielenie wsparcia dziecku przez towarzyszenie mu podczas posiedzenia albo rozprawy z jego udziałem:

12) podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci     i rodzin;

13)  prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci;

13a)  realizacja zadań określonych w ustawie z dnia 4 listopada 2016r. o wspieraniu kobiet w ciąży                 i rodzin „Za życiem”

14)  prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną;

15)  dokonywanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej niż co pół roku;

16)  monitorowanie funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy z rodziną;

17)  sporządzanie, na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej członkach;

18) współpraca z jednostkami administracji rządowej i samorządowej, właściwymi organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się  w działaniach na rzecz dziecka i rodziny;

19)  współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub grupą roboczą, o których mowa w art. 9a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2021r.  poz. 1249)  lub innymi podmiotami, których pomoc przy wykonywaniu zadań uzna za niezbędną.

       Asystentura rodziny funkcjonuje w Łomży od 2012 roku. Realizowana jest poprzez wsparcie, pracę dydaktyczną z rodzinami, pomocniczość asystentów w codziennym funkcjonowaniu rodziny. Asystentura rodziny jest to działanie profilaktyczne, a nie kontrolne, ingerujące w samodzielność rodziny. Szczególnie ważne są działania wzmacniające  predyspozycje opiekuńczo - wychowawcze rodziców, często nieprzygotowanych do rodzicielstwa i dorosłego życia. 

      Celem asystenta rodziny jest doprowadzenie do osiągnięcia przez rodzinę podstawowego poziomu stabilności życiowej, która umożliwi jej wychowywanie dzieci. Aktywne  i długoterminowe wsparcie rodzin niewydolnych wychowawczo przyczynia się do ograniczenia napływu dzieci do pieczy zastępczej. 

      Dobrą praktyką, którą realizują asystenci rodziny są spotkania samopomocowej grupy wsparcia dla rodzin objętych wparciem asystenta rodziny. Podczas uczestnictwa w spotkaniach rodzice mają możliwość poznać potrzeby swoich dzieci, nawiązać pozytywne relacje społeczne oraz bliższe                          z dzieckiem, natomiast asystenci rodzin mogą zaobserwować czy obecne relacje rodzinne funkcjonują na odpowiednim poziomie. Są to systematyczne spotkania mające na celu wsparcie rodziny w kryzysie i kreowanie oraz promowanie działań wspierających prawidłowe funkcjonowanie rodzin. Mają na celu nauczanie praktycznych umiejętności niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania domu rodzinnego, ale także wzmocnienie więzi i naukę celebrowania świąt.