Archwium - Zamierzenia, Programy, skutki realizacji zadań

Pomoc psychologiczno - pedagogicznaw formie zajęć terapii pedagogicznej w szkołach podstawowych na terenie Łomży w roku szkolnym 2007/2008. 1. System opieki nad dziećmi z trudnościami w czytaniu i pisaniu. W ostatnich latach dużo uwagi poświęca się dzieciom mającym specyficzne trudności w nauce czytania i pisania, które uwarunkowane są fragmentarycznymi zaburzeniami funkcji percepcyjno – motorycznych. Na oznaczenie tych specyficznych trudności używa się terminu dysleksja rozwojowa. Rozpoznajemy ją u osób o co najmniej przeciętnej, a niejednokrotnie wyższej inteligencji. Problemy tych osób mają charakter wybiórczy i przejawiają się najczęściej niepowodzeniami w uczeniu się czytania, pisania i liczenia. Zaburzenia te, choć istnieją od wczesnego dzieciństwa, zauważane bywają na ogół w pierwszych latach nauki szkolnej lub w jeszcze późniejszym okresie edukacji. Z badań krajowych wynika, że 4 % dzieci szkolnych wykazuje znacznie nasilone zaburzenia typu dyslektycznego, a 10-15 % zaburzenia o umiarkowanym nasileniu. Dzieci te bez pomocy korekcyjno - kompensacyjnej nie są w stanie sprostać wymaganiom edukacyjnym. Z opinii specjalistów oraz naszej wieloletniej praktyki wynika, że odpowiednio wcześnie rozpoczęta terapia daje duże szanse na usprawnienie zaburzonych funkcji percepcyjno - motorycznych. Terminem terapii pedagogicznej określa się specjalistyczną pomoc udzielaną dzieciom ze specyficznymi trudnościami w nauce czytania, pisania i liczenia. Oddziaływania te mają charakter korekcyjno – kompensacyjny. Oznacza to, że ukierunkowane są na usprawnianie zaburzonych funkcji (korekcja) oraz na wspomaganie funkcji dobrze rozwijających się (kompensacja), które mogą stać się wsparciem dla zaburzonych lub zastąpić je w razie potrzeby. Terapia pedagogiczna powinna być prowadzona w zależności od stopnia nasilenia trudności w czytaniu i pisaniu. W Polsce system pomocy terapeutycznej jest pięciopoziomowy:1. Pierwszy poziom – jest to pomoc udzielana dzieciom o stosunkowo niewielkich trudnościach w nauce, przez ich rodziców pod kierunkiem nauczyciela.2. Drugi poziom – dotyczy dzieci o bardziej nasilonych trudnościach, a terapia odbywa się w zespołach korekcyjno – kompensacyjnych w szkole. Zajęcia powinny być prowadzone w gabinecie terapii pedagogicznej przez nauczyciela terapeutę o specjalistycznym przygotowaniu w wymiarze 2 godzin tygodniowo. Powinno w nich uczestniczyć od 2 do 5 uczniów.3. Trzeci poziom – to terapia indywidualna dla dzieci wymagających pogłębionej, intensywniejszej pomocy terapeutycznej ze strony specjalistów w poradniach psychologiczno – pedagogicznych.4. Czwarty poziom – to klasy terapeutyczne funkcjonujące w szkołach masowych.5. Piąty poziom - dotyczy dzieci potrzebujących intensywnej, długotrwałej terapii w placówkach stałego pobytu, gdzie mogą przebywać od kilku miesięcy do roku. Podstawą prawną powyższego systemu opieki są Ustawa o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 roku oraz Rozporządzenie MEN i S z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno – pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. 2. Rola poradni psychologiczno-pedagogicznej w systemie opieki nad dzieckiem z dysleksją. Ważną rolę w tym systemie pomocy pełni poradnia psychologiczno-pedagogiczna. Jedną z podstawowych form jej działania jest pomoc polegająca między innymi na diagnozowaniu środowiska ucznia, rozpoznawaniu przyczyn trudności w nauce i niepowodzeń szkolnych oraz wspieraniu nauczycieli i rodziców w działaniach wyrównujących szanse edukacyjne uczniów. Poradnia jest placówką zobligowaną do prowadzenia diagnozy psychologiczno-pedagogicznej dzieci i kierowania ich do odpowiednich form pomocy w szkole. W ciągu ubiegłego roku Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna Nr 2 w Łomży przyjęła ogółem 2323 dzieci i młodzieży na badania psychologiczno- pedagogiczne. Z tego u 501 stwierdzono zaburzenia o charakterze dyslektycznym. Stanowi to 21 % wszystkich badanych w poradni dzieci w roku szkolnym 2006/2007. W stosunku do całej populacji dzieci w szkołach podstawowych jest to 12.6 % dzieci dyslektycznych. Z informacji uzyskanych w szkołach wynika, że wielu uczniów, którzy mają trudności w nauce nie zostało z różnych przyczyn skierowanych na badania do poradni. Naukowcy zajmujący się problemem dysleksji stwierdzają, że u około 70 % dzieci z trudnościami w nauce ich przyczyną stanowią wybiórcze deficyty rozwojowe w zakresie takich funkcji jak: percepcja słuchowa, wzrokowa oraz sprawność grafomotoryczna. W tym aspekcie ważne jest, aby jak najwcześniej dzieci te zdiagnozować i udzielić im odpowiedniej pomocy. Szkoła na podstawie opinii poradni ma obowiązek zapewnienia pomocy terapeutycznej już od początku edukacji dziecka. Ważną rolę w wydawanych przez poradnię opiniach pełni diagnoza oraz wskazówki do pracy z dziećmi w domu i w szkole. Na ich podstawie nauczyciele opracowują specjalne programy terapii. Nasze obserwacje wykazały, że od kilku lat wyraźnie przybywa uczniów z klas IV- VI zgłaszanych do poradni z problemami w nauce czytania i pisania. Przeprowadzane w poradni badania diagnostyczne często potwierdzają, że dzieci te mogą mieć trudności w nauce, gdyż stwierdzane są u nich deficyty rozwojowe. Utrzymywanie się tych dysfunkcji w klasach starszych może wynikać stąd, że zjawisko ryzyka dysleksji nie jest w dostatecznym stopniu wcześnie diagnozowane, a terapia prowadzona w szkołach mało skuteczna. W pierwszym semestrze roku szkolnego 2007/2008 poradnia postanowiła dokonać wstępnej analizy tego problemu na terenie szkół podstawowych w Łomży, poprzez wizyty w szkołach oraz rozmowy z osobami odpowiedzialnymi za organizowanie i prowadzenie terapii. Uczestniczyli w nich dyrektorzy, pedagodzy szkolni oraz wybrani nauczyciele – terapeuci. 3. Zajęcia terapii pedagogicznej w łomżyńskich szkołach podstawowych Z uzyskanych informacji wynika, że we wszystkich szkołach podstawowych prowadzone są zajęcia korekcyjno – kompensacyjne w klasach I-III. Na zajęcia przyjmowane są na ogół dzieci posiadające opinie poradni psychologiczno – pedagogicznej. W związku z tym, że czas oczekiwania na badania w poradni jest stosunkowo długi (2 – 3 miesiące) nauczyciele klas pierwszych często sami decydują o przyjęciu na zajęcia dzieci, u których obserwują trudności w pisaniu, czytaniu i liczeniu. Na spotkaniach z rodzicami informują o konieczności przeprowadzenia badań specjalistycznych. Wielu rodziców korzysta z ich rad, bezzwłocznie zgłaszając dzieci do poradni. Nauczyciele zauważają, że coraz częściej rodzice dbają o wczesne wspomaganie rozwoju dziecka i już na poziomie edukacji przedszkolnej przeprowadzane zostają badania psychologiczno - pedagogiczne. Jest to efekt kilkuletniej pracy Poradni Psychologiczno - Pedagogicznej Nr 2 związanej z upowszechnianiem badań sześciolatków Skalą Ryzyka Dysleksji we wszystkich przedszkolach łomżyńskich. Te wcześnie przeprowadzone badania stwarzają możliwość zapewnienia pierwszoklasistom pomocy w postaci zajęć korekcyjno- kompensacyjnych już od początku roku szkolnego w klasie I. Niestety, niektórzy rodzice po otrzymaniu opinii poradni na temat rozwoju dziecka, nie dostarczają jej do szkoły i nauczyciel długo nie zna przyczyn jego trudności w nauce. Zdarza się, że opinie te trafiają do rąk wychowawcy dopiero w klasach starszych, gdy trudności uniemożliwiają opanowanie podstaw programu nauczania. W szkołach terapia pedagogiczna prowadzona jest najczęściej w salach lekcyjnych, w bibliotece, w gabinecie pedagoga lub w czytelni. Tylko nieliczne szkoły /SP 5 i SP 10/ mają specjalne gabinety przeznaczone do terapii, wyposażone w komputery, pomoce, specjalistyczne metody np.: Metoda Tomatisa, Biofeedbeck. Na ogół jednak szkoły nie posiadają dostatecznych środków finansowych umożliwiających utworzenie i wyposażenie gabinetów odpowiadających standardom niezbędnym do prowadzenia prawidłowej terapii. Zazwyczaj nauczyciele - terapeuci sami z własnych funduszy zakupują potrzebne im książki i pomoce do pracy oraz wzajemnie je sobie pożyczają. Ze względów organizacyjnych terapia najczęściej prowadzona jest przez nauczycieli, którzy są jednocześnie wychowawcami dzieci wymagających terapii. Tylko w trzech szkołach zajęcia korekcyjno – kompensacyjne prowadzone są przez terapeutów nie związanych bezpośrednio z klasą. Z ich opinii wynika, że tak prowadzona terapia daje lepsze wyniki, ponieważ terapeuta koncentruje się wyłącznie na korygowaniu zaburzeń rozwojowych. Wszystkie szkoły przestrzegają obowiązku posiadania przez nauczycieli odpowiednich kwalifikacji do prowadzenia specjalistycznych zajęć. Mają ukończone kursy kwalifikacyjne lub studia podyplomowe z zakresu terapii pedagogicznej. Systematycznie korzystają także z różnorodnych form doskonalenia w tym zakresie. Dzięki temu wszelkie informacje zawarte w opiniach wydawanych przez poradnię są odpowiednio wykorzystywane do opracowania przez nich indywidualnych planów pracy korekcyjno- kompensacyjnej.Nauczyciele - terapeuci współpracują z Poradnią Psychologiczno – Pedagogiczną Nr 2 w Łomży. Otrzymują tu pomoc w postaci porad, warsztatów i pogadanek dla rodziców, mogą odbywać praktyki oraz korzystać z naszych materiałów informacyjnych. We wszystkich klasach I - III w bieżącym roku szkolnym w Łomży jest 1919 uczniów. Z danych uzyskanych na koniec I semestru wynika, że opieką korekcyjno - kompensacyjną w nauczaniu zintegrowanym objętych jest 225 dzieci. Stanowi to 11,7 % populacji dzieci w wieku 7 – 9 lat.Przedstawione niżej dane pokazują ilość uczniów z problemami w czytaniu i pisaniu w poszczególnych klasach i szkołach.

Niepokojące jest to, że tak mało dzieci w klasach pierwszych do półrocza otrzymuje pomoc korekcyjno - kompensacyjną. Opieką objętych jest tylko 5 % uczniów, choć z naszych badań przeprowadzonych w ubiegłych latach Skalą Ryzyka Dysleksji we wszystkich przedszkolach łomżyńskich wynika, że aż około 19 % wymaga takiej wczesnej pomocy. Dane te świadczą o tym, że pierwszoklasiści zbyt późno trafiają na diagnozę do poradni. Praktycznie więc terapia rozpoczynana jest dopiero w klasie II lub III. W kolejnych klasach stopniowo przybywa dzieci w zespołach, w kl. II - 13.4 % i III - 14.4 %. We wszystkich szkołach ogółem funkcjonuje 68 zespołów dydaktyczno – wyrównawczych i korekcyjno-kompensacyjnych. Zgodnie z rozporządzeniem MEN każdy zespół korekcyjno - kompensacyjny powinien liczyć od 2 do 5 osób, a zajęcia mają być prowadzone dwa razy w tygodniu po 1 godzinie. Z udzielonych nam informacji wynika, że grupy terapeutyczne poszczególnych klas są większe i liczą od 3 do 10 dzieci. Są też zróżnicowane pod względem potrzeb edukacyjnych. Często w ich skład wchodzą dzieci wymagające pomocy dydaktyczno - wyrównawczej. Dlatego dyrektorzy, aby ograniczyć liczbę dzieci w zespołach, decydują się na ich podział jednocześnie zmniejszając częstotliwość zajęć. Odbywają się więc one na ogół tylko raz w tygodniu, po jednej godzinie. Tak prowadzone zajęcia korekcyjno- kompensacyjne nie przynoszą oczekiwanych efektów. Nauczyciele uważają, że w celu udoskonalenia procesu terapii pedagogicznej w szkołach potrzebne jest podjęcie różnych działań, między innymi poprzez:· zwiększenie częstotliwości zajęć w kl. I-III, zgodnie z obowiązującymi przepisami,· zmniejszenie ilości dzieci w zespołach korekcyjno - kompensacyjnych, · utworzenie specjalnych gabinetów terapii wyposażonych w różnorodne pomoce do pracy korekcyjnej,· zwiększenie środków finansowych na pomoce do pracy w przypadku, gdy nie jest możliwe zorganizowanie w szkole oddzielnego gabinetu terapii,· uświadamianie rodzicom problemu specyficznych trudności dziecka oraz potrzeby ich większej współpracy z nauczycielem terapeutą,· potrzebę wcześniejszej indywidualnej diagnozy psychologiczno- pedagogicznej 6 - latków, co umożliwiłoby obejmowanie pomocą terapeutyczną dzieci już od początku nauki w klasie I. Z rozmów z nauczycielami wynika, że pomimo trudności organizacyjnych, lokalowych i finansowych dostrzegają efekty swojej pracy. Zdają sobie jednak sprawę z tego, że prowadzona przez nich terapia nie kompensuje w pełni występujących u dzieci zaburzeń rozwojowych. W związku z tym wiele dzieci przechodzi na wyższy etap edukacji z trudnościami w nauce czytania i pisania.

Analiza powyższych danych pokazuje, że dysleksja została stwierdzona u 670 dzieci uczęszczających do łomżyńskich szkół podstawowych. Niepokojące jest jednak to, że w klasach starszych zdecydowanie więcej dzieci posiada opinię poradni psychologiczno – pedagogicznej potwierdzającą lub stwierdzającą występowanie deficytów oraz trudności w czytaniu i pisaniu. Świadczą o tym przytoczone dane z poszczególnych szkół. W czterech z nich, przyrost dzieci mających trudności dyslektyczne w klasach IV – VI jest 2, 3, a nawet 4 – krotny. Często są to głównie trudności w poprawnym pisaniu pod względem ortograficznym.