Archwium - Zamierzenia, Programy, skutki realizacji zadań
Opracowała mgr Zofia ReterskaPsycholog Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej Nr 2 w Łomży„Agresja i przemoc wśród młodzieży – przyczyny, profilaktyka”.Posyłając dzieci do szkoły rodzice ufają, że będą one bezpieczne. Nauczyciele biorą na siebie odpowiedzialność za pobyt dzieci w szkole. Dyrektorzy dbają o organizacyjną i merytoryczną stronę edukacji, zwracając uwagę na dobór personelu, jego doskonalenie, relacje między szkołą a rodzicami oraz ogólny wizerunek szkoły. Jedną z najważniejszych kwestii, która powraca w nieregularnym rytmie zdarzających się drastycznych incydentów jest bezpieczeństwo uczniów, personelu. Nikt nie musi rodzicom mówić, ile robią dla swoich dzieci, które rosną, przekraczają nowe etapy w ich życiu. Nie trzeba też udowadniać, ile ciężkiej pracy, czasu i wysiłku, nieskończonej cierpliwości – wymaga wychowanie każdego dziecka. To przecież Wy – rodzice nauczyliście dziecko, żeby zwracało uwagę na swe własne bezpieczeństwo w domu, na podwórku, w szkole, na ulicy. Dbacie by dostatecznie długo spało i dobrze się odżywiało. Tulicie je, gdy ma koszmarne sny, bandażujecie, gdy ma przecięty palec, pocieszacie z powodu trudnych chwil. Ale w waszym życiu, tak jak w życiu prawie każdej rodziny, może zdarzyć się coś, co wystawi na próbę rodzicielskie siły, wywoła lęk, sprawi, że poczujecie się bezradni,…Jaka to będzie próba - nie wiadomo. Wiadomo jednak, że mogą to być zachowania ryzykowne: agresja, przemoc, czy alkohol itp.Współczesne podejście do profilaktyki zakłada, że u podstaw przejawiania przez młodzież i dzieci zachowań ryzykownych leżą te same lub podobne motywy. Zachowania te służą:·Zaspokojeniu najważniejszych potrzeb psychicznych takich jak miłości, akceptacji, uznania, bezpieczeństwa, przynależności;·Realizacji ważnych zadań rozwojowych, np. określenie własnej tożsamości, a nawet uzyskanie niezależności od dorosłych;·Radzeniu sobie z przeżywanymi trudnościami życiowymi /redukcja lęku, frustracji/.Badania wykazały, że zachowania ryzykowne mogą się również nawzajem zastępować i najczęściej ze sobą współwystępują.Zachowanie młodego człowieka zależy od jego indywidualnych cech oraz od czynników występujących w środowisku. Mogą one mieć charakter chroniący /czynniki chroniące/ lub zwiększający możliwość podjęcia określonego zachowania /czynniki ryzyka/.Do czynników chroniących należy:·Silna więź emocjonalna z rodzicami,·Zainteresowanie nauką szkolną,·Regularne praktyki religijne,·Poszanowanie prawa, norm, wartości i autorytetów rodzinnych i społecznych,·Przynależność do pozytywnej grupy.Prawdopodobieństwo podjęcia zachowania ryzykownego jest tym większe, im więcej czynników ryzyka, im bardziej są one szkodliwe, im dłużej trwa ich działanie, /dlatego tak ważna ścisła i szybka, powiedziałabym natychmiastowa współpraca z rodzicami/.Czynniki ryzyka to cechy, sytuacje, warunki sprzyjające powstawaniu zachowań ryzykownych, np.: wysoki poziom lęku i niepokoju, niska samoocena, niedojrzałość emocjonalna i społeczna, brak zainteresowania nauką szkolną, zaburzenia więzi z rodzicami, nieprawidłowa struktura rodziny, itd.Skuteczne działania profilaktyczne powinny koncentrować się na wzmocnieniu czynników chroniących i eliminowaniu lub osłabieniu czynników ryzyka. Działania te powinne być adresowane do całego środowiska szkolnego, tj. uczniów, rodziców i nauczycieli.Co to jest agresja i przemoc?Zdefiniowanie pojęcia agresji i przemocy jest trudnym i złożonym zadaniem. W psychologii oznacza „działanie skierowane przeciwko osobom lub przedmiotom, wywołującym u jednostki niezadowolenie lub gniew”.Agresja może występować w postaci fizycznej lub słownej. Może występować w formie bezpośredniej – skierowanej na osobę lub rzecz wywołującą uczucie wrogości i w formie przemieszanej – skierowanej na obiekt zastępczy.Przemoc – to zachowanie agresywne i jednocześnie destruktywne w stosunku do innej osoby lub grupy osób w wyniku, czego inne osoby ponoszą uszczerbek na ciele lub w zakresie funkcji psychicznych. Oddziaływania te zmuszają inne osoby do zmiany zachowań, zmiany systemu wartości bądź poglądów w jakiejś sprawie.Są cztery źródła agresji:1.instynkt,2.reakcja na frustrację,3.nabyty popęd,4.zachowanie wyuczone przez wzmocnienie.Przemoc powstaje zwykle na podłożu emocjonalnym, ale czasem jest działaniem ściśle i dokładnie zaplanowanym zarówno pod kątem doboru ofiar, zastosowanych form przemocy, a także celów, które napastnik zamierza osiągnąć.Według J. Melibrudy przemoc jest zawsze intencjonalna, narusza prawa i dobra osobiste jednostki, zawsze powoduje szkody. Przemoc ma tendencję do powtarzania się. Za przemoc odpowiedzialny jest sprawca, bez względu na to, co zrobi ofiara. Czynniki ryzyka zachowań agresywnych i przemocowych mogą tkwić w środowisku rodzinnym, szkolnym lub rówieśniczym. Mogą być też wzmacniane przez środki masowego przekazu, gry komputerowe albo wynikać z cech osobowych jednostki.Środowisko rodzinneJest to pierwsze środowisko wychowawcze w życiu dziecka. Stwarza podstawy do rozwoju społecznego i w dużej mierze wpływa na zachowanie dziecka.W środowisku rodzinnym niekorzystnymi czynnikami wywołującymi zachowania agresywno – przemocowe są:·niewłaściwa postawa wychowawcza ojca /zbytnia pobłażliwość lub rygoryzm/,·brak opieki i kontroli ze strony matki,·wrogi lub obojętny stosunek uczuciowy jednego z rodziców,·brak zgodności rodziców lub odmienne poglądy dotyczące sposobów wychowywania dziecka,·brak harmonijnego współżycia w rodzinie,·brak jasnego przekazu co jest dobre, a co złe,·wychowanie w duchu „dziecko nie ma głosu”,·kryzysy domowe /kłótnie, rozwody rodziców/,·podwójne wzorce zachowań /co innego się mówi, co innego się robi/,·dzieci często mają do czynienia z agresją i przemocą w rodzinie,·brak jasno wyznaczonych granic – jak dziecku wolno się zachować, a jak nie wobec rodziców, rodzeństwa, rówieśników i dorosłych,·brak reakcji ze strony rodziców w rozpoznawaniu i akceptowaniu zachowań dziecięcych,·w rodzinie obserwowany jest brak zainteresowania sprawami dziecka,·brak ciepła rodzinnego, chłód emocjonalny wobec dziecka, przede wszystkim w pierwszych latach jego życia.Objawy agresji skierowanej na rodziców:·izolowanie się od domu rodzinnego,·agresywny bierny opór,·aroganckie zachowanie w stosunku do rodziców,·wyzwiska,·oszukiwanie, nagminne kłamstwa.Środowisko rówieśnicze:Im starsze dziecko, tym wpływ grupy rówieśniczej staje się bardziej znaczący. Grupy uczą współdziałania, dają poczucie bezpieczeństwa i przynależności, stwarzają możliwość wymiany poglądów. Stwarzają warunki do podejmowania bardziej śmiałych i odważnych zachowań. Mogą też zachęcać do podejmowania zachowań ryzykownych, w tym agresywno – przemocowych.Objawy agresji skierowanej na swoich rówieśników:·zamierzone znęcanie się nad kolegami, psychiczne, społeczne, wymuszanie pieniędzy,·zmuszanie do palenia, picia , a nawet narkotyków,·przemoc fizyczna, bicie, kopanie, zamykanie, popychanie,·ośmieszanie, zastraszanie,·szykanowanie, wulgaryzmy, szantaż, groźby,·izolowanie od grupy,·plotkowanie, namawianie się, przezwiska, dowcipy, zastraszanie.Środki masowego przekazuPrzeprowadzone badania wskazują, że pokazywane i publikowane obrazy i informacje mają wpływ na modelowanie zachowań agresywnych, w szczególności u dzieci i młodzieży. Im młodsze dziecko tym większe prawdopodobieństwo, że będzie ono miało trudności w odróżnieniu treści medialnych, fikcji od realiów otaczającego środowiska.Media a agresja:·eksponowanie i gloryfikacja przemocy,·brak wzorców i wartości – głupio i śmiesznie,·lansowanie wzoru człowieka osiągającego sukces bezwzględnym często brutalnym postępowaniem,·pokazywanie świata w krzywym zwierciadle, wszyscy kradną,·uczenie bierności – gotowych rozwiązań,·wczesna inicjacja agresją – bajki, gry,·obniżają poziom empatii, współczucia u dzieci dla ofiar,·podwyższają próg tolerancji,·mało pokazują cierpienia, krzywdy ofiar przemocy,·nie ukazują negatywnych skutków przemocy, a napięcie u napastnika po zastosowaniu przemocy znika, napastnik rozluźnia się.Dzieci uczą się przemocy, gdy reakcja:·przynosi sprawcy satysfakcję, nagrodę lub nie jest ukarana,·jest demonstrowana przez atrakcyjna osobę, z którą dziecko może się łatwo utożsamić,·jest dokonywana przez wiele osób,·jest usprawiedliwiona wyższymi racjami społecznymi,·jest przedstawiona jako aprobowana społecznie,·jest pokazywana realistycznie i atrakcyjnie, można ja naśladować.Sposoby przezwyciężania agresji i przemocy:·usprawnić umiejętność słuchania i rozmawiania z własnymi dziećmi, a może rozpocząć naukę rozmowy z własnym dzieckiem /cieszcie się wszyscy rodzice, z którymi wasze dzieci chcą rozmawiać i opowiadać o swoich problemach, a was traktują jako ekspertów/,·wzmocnić naukę słuchania i mediacji oraz uwrażliwiania na uczucia innych osób,·tworzenie klubów zainteresowań, których celem jest wyrażanie postaw i uczenie nieagresywnych strategii rozwiązywania problemów,·muzykoterapia to forma rozładowania napięcia emocjonalnego,·zmiana metod wychowawczych rodziców, jeśli wskutek otrzymywanych kar , dziecko zachowuje się agresywnie,·ograniczyć oglądanie filmów ukazujących obrazy agresji, a starać się zainteresować filmami o odpowiedniej dla nich treści,·wytwarzanie właściwych postaw społecznych oraz rozwiązanej z nimi hierarchii wartości,·w przypadku agresji patologicznej powinno się zapewnić jednostce odpowiednią opiekę lekarską,Rady dla dziecka:·spróbuj ignorować to co mówi sprawca,·staraj się wyglądać na pewnego siebie,·ćwicz swój głos by brzmiał pewnie i zdecydowanie,·jeśli dokuczają odejdź, im dłużej będziesz stał i słuchał , tym większą satysfakcję i zabawę będą mieli sprawcy,·miej przygotowaną odpowiedź,·nie daj się sprowokować, sprawcy działają przeważnie w grupie,·powiedz krótko i stanowczo, że nie zgadzasz się na takie traktowanie,·powiedz komuś o tym do kogo w tym czasie masz zaufanie, rodzicom zawsze mówi się wszystko i o wszystkich,·nie jesteś sam, są osoby które cię kochają,·nie zasługujesz na takie traktowanie.Na zakończenie chciałabym przytoczyć fragment homilii Jana Pawła II wygłoszonego 14 czerwca 1999 roku w Łowiczu do rodziców. „Pierwszym miejscem, gdzie zaczyna się proces wychowawczy młodego człowieka jest dom rodzinny. Każde dziecko ma naturalne, niezbywalne prawo do posiadania własnych rodziców, rodziny i rodzeństwa, wśród których rozpoznaje się, iż jest osobą potrzebującą uczucia miłości i tym, że tym uczuciem może obdarzać sam innych. Ponieważ rodzice dają życie swoim dzieciom, dlatego przysługuje im prawo do tego, by byli uznani za pierwszych i głównych ich wychowawców. Oni też mają obowiązek stworzenia takiej atmosfery rodzinnej, przepojonej miłością i szacunkiem dla Boga, która sprzyjałaby osobistemu i społecznemu wychowaniu dzieci”.Bibliografia:1.Surzykiewicz J. „Agresja i przemoc w szkole”, CMPPP, Warszaw 20002.Mellibruda J. „Oblicza przemocy”, remedium XII 19933.Vogler Roger E „Nastolatki i alkohol”, PARPA, Warszawa 1999.
